FITOTERAPIA SZCZEGÓŁOWA CZŁOWIEKA
FITOFARMAKOLOGIA I BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA ZIÓŁ W FITOFARMAKOTERAPII
FITOTERAPIA (FITOMEDYCYNA) EKSTREMALNA — WYBRANE ZAGADNIENIA
DWULETNI KURS
2026/2027 – SEMESTR I – II
2027/2028 SEMESTR III – IV
OD GRUP FARMAKOLOGICZNYCH DO PRAKTYKI
KOMPLETNY KURS FITOTERAPII Z BEZPIECZEŃSTWEM STOSOWANIA I FITOMEDYCYNĄ SYTUACJI KRYZYSOWYCH
OPIS KURSU
TEMATYKA KURSU
TEMAT: Fitoterapia szczegółowa człowieka. Fitofarmakologia i bezpieczeństwo stosowania ziół w fitofarmakoterapii. Fitoterapia (fitomedycyna) ekstremalna — wybrane zagadnienia. — nr kursu: 0926/02
REKRUTACJA: 01.09.2026 r.
PROWADZĄCY: dr n. biol. Henryk Różański, dr n. biol. Dominik Wróbel, dr hab. inż. Janusz Kilar (każde zajęcia będą prowadzone jednocześnie przez trzech wykładowców).
FORMA KURSU: e-learning — kurs prowadzony jest w całości on-line, na żywo, z dostępem do nagrań.
LICZBA GODZIN LEKCYJNYCH: 100 (20 spotkań po 5 godzin lekcyjnych)
CZAS TRWANIA: 2 lata akademickie – 4 semestry
HARMONOGRAM WYKŁADÓW
Spotkania odbywają się raz w miesiącu, w soboty, w godzinach 8:00–12:00 (z przerwą 10:00–10:15).
| Lp. | Data | Godzina (z przerwą 10:00–10:15) |
|
Semestr I – II 26.09.2026 – 12.06.2027 |
||
| 1 | 26.09.2026 | 08:00 – 12:00 |
| 2 | 10.10.2026 | 08:00 – 12:00 |
| 3 | 28.11.2026 | 08:00 – 12:00 |
| 4 | 19.12.2026 | 08:00 – 12:00 |
| 5 | 30.01.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 6 | 27.02.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 7 | 27.03.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 8 | 24.04.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 9 | 08.05.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 10 | 05.06.2027 | 08:00 – 12:00 |
|
Semestr III – IV 18.09.2027 – 10.06.2028 |
||
| 11 | 04.09.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 12 | 02.10.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 13 | 27.11.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 14 | 18.12.2027 | 08:00 – 12:00 |
| 15 | 29.01.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 16 | 26.02.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 17 | 24.03.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 18 | 22.04.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 19 | 20.05.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 20 | 17.06.2028 | 08:00 – 12:00 |
| 21. | 18.06.2028 | Egzamin końcowy w formie testu on-line |
Planowane daty spotkań on-line mogą ulec zmianie. W przypadku zaistnienia okoliczności mogących mieć wpływ na harmonogram Kursu, Uczestnicy bezzwłocznie będą informowani przez Organizatora mailem i/lub telefonicznie.
PROFIL UCZESTNIKA
specjalności, farmaceutów, techników farmacji, dietetyków, fizjoterapeutów, ratowników medycznych, kosmetologów, biologów, terapeutów pracy z ciałem, nauczycieli przedmiotów przyrodniczych, pszczelarzy (zainteresowanych apiterapią), oraz studentów kierunków medycznych, farmaceutycznych, biologicznych, zielarstwa, ratownictwa medycznego i ochrony zdrowia — wszystkich, którzy chcą zdobyć i pogłębić wiedzę o roślinach leczniczych, ich składnikach, dawkowaniu, działaniu farmakologicznym, toksykologicznym, o interakcjach lekowych oraz o ich zastosowaniu w leczeniu i profilaktyce chorób człowieka, a także w sytuacjach kryzysowych ograniczonego dostępu do leków syntetycznych i służb medycznych.
Kurs adresowany jest do osób doceniających medycynę dawną — opartą głównie na środkach pochodzenia naturalnego — oraz medycynę naturalną i ludową, rozumianych jako dyscypliny mające ugruntowane podwaliny naukowe i wielowiekowe zaplecze obserwacyjne. Wiedza przekazywana podczas Kursu jest zweryfikowana, oparta na badaniach naukowych dawnych i współczesnych, oraz na pełnym aparacie farmakopealnym (Pharmacopoea Europaea — Ph. Eur., Deutsches Arzneibuch — DAB, Pharmacopoea Helvetica, Deutscher Arzneimittel-Codex — DAC, Farmakopea Polska).
WARTOŚCI SZKOLENIA
Kurs odpowiada na trzy współzależne potrzeby współczesnej fitoterapii klinicznej człowieka. Pierwszą jest uporządkowana, naukowo wiarygodna wiedza o roślinach leczniczych w terapii poszczególnych układów fizjologicznych — od układu krążenia, oddechowego, pokarmowego, nerwowego i dokrewnego, przez moczowy, płciowy, krwiotwórczy, ruchu i narządy zmysłu, aż po choroby metaboliczne. Drugą jest systematyczne ujęcie bezpieczeństwa stosowania ziół, w tym pełnej typologii interakcji recepturowych, farmakokinetycznych i farmakodynamicznych — temat tym istotniejszy, że polifarmacja w społeczeństwie polskim systematycznie rośnie, a pacjenci coraz częściej łączą fitoterapeutyki z lekami syntetycznymi i suplementami diety, narażając się na działania niepożądane wynikające właśnie z interakcji lekowych. Trzecią jest świadomość kompetencji fitoterapeutycznych przydatnych w sytuacjach ograniczonego dostępu do leków syntetycznych i świadczeń medycznych — w wyprawach, ekspedycjach, w warunkach klęsk żywiołowych, kryzysów gospodarczych, blackoutów, sytuacji kryzysowych.
Fitoterapia jest najstarszą dziedziną medycyny — opiera się na wielowiekowym doświadczeniu obserwacji działania roślin, weryfikowanym dziś metodami nauk farmakologicznych, fitochemicznych i molekularnych. Roślina lecznicza nie jest pojedynczym związkiem chemicznym — jest naturalnym kompleksem wieloskładnikowym (Vielstoffgemisch), zawierającym setki metabolitów wtórnych: alkaloidów, glikozydów (kardenolidowych, bufadienolidowych, cyjanogennych, fenolowych, irydoidowych, antrachinonowych, izotiocyjanianowych), flawonoidów, garbników (hydrolizujących i skondensowanych), saponin (triterpenowych i steroidowych), kumaryn i furanokumaryn, lignanów, fenolokwasów, antrachinonów, witanoidów, fitoekdysteroidów, kannabinoidów, polisacharydów, olejków eterycznych, żywic, balsamów, alkamidów. Działanie farmakologiczne wynika z synergii składników — fenomenu, którego nie odtworzy żaden lek monoskładnikowy.
Współczesna fitoterapia czerpie z monografii Komitetu HMPC (Committee on Herbal Medicinal Products) Europejskiej Agencji Leków (European Medicines Agency — EMA), z Farmakopei Europejskiej (Pharmacopoea Europaea — Ph. Eur.), z klasycznych dzieł europejskiej szkoły farmakognozji: Hagers Handbuch der Pharmazeutischen Praxis, Gerharda Madausa (1890–1942) Lehrbuch der biologischen Heilmittel, Maxa Wichtla Teedrogen und Phytopharmaka, Roberta Hegnauera Chemotaxonomie der Pflanzen, Aleksandra Tschircha Handbuch der Pharmakognosie, Franza Penzoldta Lehrbuch der klinischen Arzneibehandlung, Friedricha Oesterlena Handbuch der Heilmittellehre, Georga Dragendorffa Die Heilpflanzen der verschiedenen Völker und Zeiten oraz Die qualitative und quantitative Analyse von Pflanzen, Hermanna Thomsa Handbuch der praktischen und wissenschaftlichen Pharmazie, jak również z bieżącej literatury indeksowanej w bazach PubMed, ScienceDirect, SpringerLink i Cochrane.
W toku zajęć Uczestnicy poznają farmakopealne formy leku ziołowego — postacie płynne (solutiones, mixturae, suspensiones, emulsiones), wodne wyciągi (macerationes, infusa, decocta), wyciągi alkoholowe (tincturae, intracta), wyciągi specjalne (succus recens, extracta fluida et sicca), postacie syropowate i oparte na miodzie (sirupi, mellita, oleomelita, oxymella, electuaria), postacie miękkie (unguenta, pastae, linimenta, gela, plastra), postacie stałe (capsulae, granulata, pulveres, species, suppositoria), w sposób, w jaki są opisywane w farmakopeach europejskich (Ph. Eur., DAB, DAC, Ph. Helv.), Farmakopei Polskiej oraz w klasycznej i współczesnej literaturze farmaceutycznej. Przekazywane będą gotowe receptury — autorskie (z wieloletniej praktyki Prowadzących), klasyczne (np. Madaus, Hager, Penzoldt, Dragendorff, Thoms) oraz współczesne — zweryfikowane farmakologicznie.
Klamrę kursu stanowi moduł Fitomedycyna ekstremalna — wybrane zagadnienia: wiedza fitoterapeutyczna stosowana w warunkach skrajnie ograniczonych, w sytuacjach kryzysowych i wyprawach, gdy dostęp do nowoczesnej medycyny i leków przemysłowych jest ograniczony lub niemożliwy. Moduł ten obejmuje rośliny ratujące życie z flory Polski i Europy Środkowej, fitoncydy i antybiotyki naturalne, środki dezynfekcyjne i antyseptyczne do samodzielnego przygotowania, chemotaksonomiczne przewidywanie właściwości farmakologicznych roślin nieznanych, wyodrębnianie grup metabolitów wtórnych w warunkach polowych, podstawy fitoterapii ratunkowej, zatruć ziołami i grzybami, oraz zarys terapii porażeń bojowych środkami trującymi i choroby popromiennej.
DLACZEGO WARTO WYBRAĆ TEN KURS
- Trzy komponenty w jednym kursie — szczegółowa fitoterapia kliniczna człowieka, fitofarmakologia i bezpieczeństwo stosowania ziół, oraz fitomedycyna ekstremalna. Połączenie tych trzech komponentów w jednym 100-godzinnym kursie jest unikalne w polskim szkolnictwie pozauczelnianym.
- Trzech wykładowców jednocześnie na każdym wykładzie — dialog naukowy, różne perspektywy i podejścia.
- Solidne zaplecze źródłowe — wykłady oparte na klasykach europejskiej farmakognozji (Hager, Madaus, Wichtl, Hegnauer, Tschirch, Penzoldt, Dragendorff, Oesterlen, Thoms), na monografiach EMA/HMPC, na Farmakopei Europejskiej oraz na bieżącej literaturze PubMed i Cochrane.
- Pełna typologia interakcji lekowych — antagonizm chemiczny, farmakokinetyczny, fizjologiczny, allosteryczny, kompetycyjny, niekompetycyjny, czynnościowy; interakcje na poziomie cytochromu P450 i P-glikoproteiny; bezpieczeństwo w ciąży, laktacji, u dzieci i osób starszych — zagadnienia, których zazwyczaj brakuje w standardowych kursach zielarskich.
- Fitomedycyna ekstremalna jako wyróżnik — kompetencje fitoterapeutyczne w sytuacjach kryzysowych: ekspedycje, klęski żywiołowe, blackouty, kryzysy gospodarcze. Wiedza, której nie znajdziesz w żadnym innym kursie fitoterapii w Polsce.
- Łacińskie nazewnictwo farmakologiczne — pełny aparat klasyfikacji grup leczniczych w nomenklaturze farmaceutycznej (Sedativa, Hypnotica, Spasmolytica, Diuretica, Expectorantia, Cholagoga, Choleretica, Antiphlogistica, Adstringentia, Carminativa, Galactagoga, Emmenagoga, Hepatoprotectiva i kilkadziesiąt innych).
- Setki gotowych receptur — autorskich, klasycznych (Madaus, Hager, Penzoldt) i współczesnych — gotowych do bezpośredniego zastosowania w praktyce zielarskiej, lekarskiej i fitoterapeutycznej.
- Pełne spektrum farmakopealnych form leku — od klasycznych nalewek, intraktów, soków świeżych (succus recens) i miodów leczniczych (oleomelita, oxymella, mellita), po nowoczesne ekstrakty standaryzowane i postacie złożone.
- Apiterapia, mykoterapia, aromaterapia, balneoterapia, hydroterapia, peloidoterapia — jako integralne elementy programu.
- Chemotaksonomia jako narzędzie kliniczne — szkoła przewidywania właściwości farmakologicznych roślin nieznanych na podstawie ich przynależności taksonomicznej (familia, genus), wedle koncepcji Roberta Hegnauera — kompetencja niezwykle przydatna w fitomedycynie ekstremalnej i w pracy terenowej.
- Pełny dostęp do nagrań przez cały okres trwania Kursu — żaden wykład nie zostanie utracony, można powracać do materiału w dowolnej chwili.
- Egzamin końcowy i certyfikat poświadczający ukończenie Kursu.
CO OTRZYMASZ JAKO UCZESTNIK SZKOLENIA
- udział w 20 wykładach on-line na żywo (łącznie 100 godzin lekcyjnych) na platformie Zoom,
- linki do nagrań z każdego spotkania — dostępne dla Uczestników po 14 dniach od zakończenia danego wykładu, aktywne przez cały czas trwania Kursu,
- zajęcia prowadzone jednocześnie przez trzech wykładowców akademickich,
- dostęp do panelu Użytkownika na platformie ActiveNow,
- certyfikat poświadczający ukończenie Kursu po zdanym egzaminie końcowym lub zaświadczenie o uczestnictwie w Kursie,
- kontakt z Organizatorem od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–16:00.
PŁATNOŚCI
KOSZT KURSU: 12 000,00 PLN
DLA ABSOLWENTÓW AKADEMII DR RÓŻAŃSKIEGO REGULUJĄCYCH PŁATNOŚĆ JEDNORAZOWO ZA UDZIAŁ W KURSIE – PRZYSŁUGUJE RABAT 1000,00 PLN OD CENY REGULARNEJ
Wszystkie wpłaty dokonywane są przez Uczestnika w celu uiszczenia należności za udział w Kursie wybraną dostępną w Serwisie metodą płatności on-line — przelew bankowy lub PayU. Odbiorcą końcowym płatności za udział w szkoleniach każdorazowo jest AdiFeed Sp. z o.o.
Konto AdiFeed Sp. z o.o. dla wpłat w PLN: PEKAO PLN 78 1240 1066 1111 0011 5860 0595
Konto AdiFeed Sp. z o.o. dla wpłat w EUR: PEKAO EUR 83 1240 1066 1978 0011 5860 0999
W tytule przelewu należy podać: imię i nazwisko oraz nr KURSU.
*Organizator informuje, że istnieje możliwość płatności w ratach wg poniższego harmonogramu:
Płatność w ratach (system standardowy bez rabatu)
| 1 RATA | 1 500,00 PLN | opłata rekrutacyjna (zaliczka bezzwrotna): płatna po wysłaniu formularza zgłoszeniowego |
| 2 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.10.2026 r. |
| 3 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.01.2027r. |
| 4 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.04.2027 r. |
| 5 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.08.2027 r. |
| 6 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.11.2027 r. |
| 7 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.03.2028 r. |
| 8 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.05.2028 r. |
Płatność w ratach (system standardowy z rabatem 750,00 PLN)
| 1 RATA | 1 250,00 PLN | opłata rekrutacyjna (zaliczka bezzwrotna): płatna po wysłaniu formularza zgłoszeniowego |
| 2 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.10.2026 r. |
| 3 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.01.2027r. |
| 4 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.04.2027 r. |
| 5 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.08.2027 r. |
| 6 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.11.2027 r. |
| 7 RATA | 1 500,00 PLN | płatność do 30.03.2028 r. |
| 8 RATA | 1 000,00 PLN | płatność do 30.05.2028 r. |
RABATY:
DLA ABSOLWENTÓW AKADEMII DR RÓŻAŃSKIEGO – PRZYSŁUGUJE RABAT 750,00 PLN OD CENY REGULARNEJ
Płatność w systemie kredytowym
| 1 RATA | 600,00 PLN | opłata rekrutacyjna (zaliczka bezzwrotna): płatna po wysłaniu formularza zgłoszeniowego |
| 2 RATA | 600,00 PLN | płatność do 25.09.2026 r. |
| 3 RATA | 600,00 PLN | płatność do 13.11.2026 r. |
| 4 RATA | 600,00 PLN | płatność do 04.12.2026 r. |
| 5 RATA | 600,00 PLN | płatność do 15.01.2027 r. |
| 6 RATA | 600,00 PLN | płatność do 12.02.2027 r. |
| 7 RATA | 600,00 PLN | płatność do 12.03.2027 r. |
| 8 RATA | 600,00 PLN | płatność do 09.04.2027 r. |
| 9 RATA | 600,00 PLN | płatność do 23.04.2027 r. |
| 10 RATA | 600,00 PLN | płatność do 21.05.2027 r. |
| 11 RATA | 600,00 PLN | płatność do 20.08.2027 r. |
| 12 RATA | 600,00 PLN | płatność do 17.09.2027 r. |
| 13 RATA | 600,00 PLN | płatność do 12.11.2027 r. |
| 14 RATA | 600,00 PLN | płatność do 03.12.2027 r. |
| 15 RATA | 600,00 PLN | płatność do 14.01.2028 r. |
| 16 RATA | 600,00 PLN | płatność do 11.02.2028 r. |
| 17 RATA | 600,00 PLN | płatność do 14.03.2028 r. |
| 18 RATA | 600,00 PLN | płatność do 07.04.2028 r. |
| 19 RATA | 600,00 PLN | płatność do 05.05.2028 r. |
| 20 RATA | 600,00 PLN | płatność do 02.06.2028 r. |
| 21 RATA | 600,00 PLN | płatność do 15.06.2028 r. |
ŁĄCZNIE KWOTA DO ZAPŁATY W SYSTEMIE KREDYTOWYM ZA UDZIAŁ W KURSIE WYNOSI 12 600,00 PL*
* W przypadku zakupu kursu w systemie kredytowym w ratach po 600,00 PLN nie przysługują żadne rabaty obowiązujące m.in.: w systemie ratalnym standardowym i dla absolwentów szkoleń.
Organizator Kursu zastrzega sobie prawo do uruchomienia Kursu po osiągnięciu w procesie rekrutacji minimalnej liczby Uczestników Kursu, tj. 100 osób. W przypadku odwołania przez Organizatora Kursu, każdej osobie która uiściła opłatę rekrutacyjną zostanie zwrócona pełna kwota zapłaconej raty na warunkach określonych w Regulaminie, tj. w ciągu 14 dni od powzięcia takiej decyzji przez Organizatora Kursu.
Uczestnikowi, który dokonał pełnej jednorazowej opłaty 12 000,00 PLN za udział w Kursie, Organizatora Kursu w przypadku odwołania zwróci pełną kwotę dokonanej wpłaty na warunkach określonych w Regulaminie, tj. w ciągu 14 dni od powzięcia takiej decyzji przez Organizatora Kursu.
Ramowy zakres merytoryczny Kursu — w ujęciu grup farmakologicznych (z łacińskim nazewnictwem farmaceutycznym wg skryptu Receptura zielarska i kosmetyczna dra H. Różańskiego) i jednostek chorobowych. Konkretne surowce roślinne i preparaty omawiane są na bieżąco w trakcie wykładów, w zależności od aktualności i potrzeb klinicznych. Prowadzący zastrzegają sobie prawo do modyfikacji kolejności, doboru i szczegółowości omawianych zagadnień, surowców roślinnych i jednostek chorobowych — w zależności od potrzeb i pytań Uczestników oraz dostępnego czasu wykładowego. Tematy nieomówione w trakcie wykładów żywych mogą zostać uzupełnione w materiałach pisemnych dla Uczestników lub omówione na sesjach pytań i odpowiedzi.
ROK I
1. Wprowadzenie do fitofarmakologii. Klasyfikacja preparatów ziołowych. Farmakopealne formy leku. Podstawy receptury i posologii
Wybrane zagadnienia, m.in.: zielarstwo i fitoterapia jako odrębne dyscypliny — zielarz odpowiada farmacji (produkcja i przetwarzanie surowca, wytwarzanie preparatu), fitoterapeuta odpowiada medycynie (zastosowanie kliniczne). Klasyfikacja preparatów ziołowych — leki ziołowe, suplementy diety, kosmeceutyki, żywność funkcjonalna, dodatki specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Farmakopealne formy leku ziołowego — postacie płynne (solutiones, mixturae, suspensiones, emulsiones), wodne wyciągi (macerationes, infusa, decocta), wyciągi alkoholowe (tincturae, intracta), wyciągi specjalne (succus recens, extracta fluida et sicca), postacie syropowate i miodne (sirupi, mellita, oleomelita, oxymella, electuaria), postacie miękkie (unguenta, pastae, linimenta, gela, plastra), postacie stałe (capsulae, granulata, pulveres, species, suppositoria). Podstawy receptury wg pryncypiów farmakopealnych — układ składników, łacińskie nazewnictwo recepturowe, skróty i symbole, dawkowanie (posologia), obliczenia farmaceutyczne. Łacińskie nazewnictwo części użytkowych roślin (radix, rhizoma, bulbus, tuber, cortex, lignum, stipes, folium, herba, flos, fructus, semen, gemma, frondes, thallus). Pochodzenie surowców roślinnych, zwierzęcych i mineralnych w fitoterapii.
2. Fitochemia szczegółowa. Chemotaksonomia roślin leczniczych. Grupy metabolitów wtórnych
Wybrane zagadnienia, m.in.: klasyfikacja metabolitów wtórnych — alkaloidy (tropanowe, izochinolinowe, indolowe, chinolinowe, purynowe, pirolizydynowe, terpenoidowe, steroidowe, imidazolowe), glikozydy (kardenolidowe, bufadienolidowe, cyjanogenne, fenolowe, antrachinonowe, irydoidowe, izotiocyjanianowe), flawonoidy (flawony, flawonole, flawanony, izoflawony, antocyjany, katechiny, biflawony), garbniki (hydrolizujące i skondensowane), saponiny triterpenowe i steroidowe, kumaryny i furanokumaryny, lignany i neolignany, fenolokwasy, antrachinony i naftochinony, witanoidy, fitoekdysteroidy, kannabinoidy, polisacharydy roślinne (śluzy, gumy, pektyny, inulina, β-glukany), olejki eteryczne (mono- i seskwiterpenowe, fenylopropanoidowe), żywice, balsamy, alkamidy, izotiocyjaniany. Biosynteza metabolitów wtórnych — szlaki mewalonianowy, szikimianowy, octanowo-malonianowy. Chemotaksonomia roślin leczniczych według koncepcji Roberta Hegnauera — przewidywanie składu chemicznego na podstawie przynależności do rodziny (familia) lub rodzaju (genus). Korelacja chemizmu z systematyką. Klasyfikacja preparatów ziołowych według EMA/HMPC (well-established use vs traditional use), Farmakopei Europejskiej.
3. Bezpieczeństwo stosowania ziół. Interakcje recepturowe, farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Fitofarmakologia kliniczna
Wybrane zagadnienia, m.in.: trzy typy interakcji lekowych — farmaceutyczne, farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Niezgodności recepturowe natury fizycznej (niemieszanie się składników, nierozpuszczalność, higroskopijność, powstawanie strątów, zmiany stanu koloidalnego) i natury chemicznej. Pełna typologia antagonizmów lekowych: antagonizm chemiczny (np. garbniki znoszą działanie alkaloidów; związki glinu inaktywują flawonoidy; cynk hamuje karotenoidy i chlorofil), antagonizm farmakokinetyczny (wzrost katabolizmu wątrobowego, hamowanie wchłaniania, zwiększenie wydalania nerkowego — zioła depurativa wzmagają wydalanie i katabolizm większości leków; zioła śluzowe hamują wchłanianie; zioła immunosupresyjne i depurativa hamują aktywność szczepionek), hamowanie wiązania receptora efektorem (blokery kanałów wapniowych), antagonizm fizjologiczny (zioła zapierające vs przeczyszczające, hipertensyjne vs hipotensyjne, pobudzające psychicznie vs uspokajające), antagonizm allosteryczny (np. acetylocholina vs piperazyna w pieprzu czarnym — efekt przeciwhistaminowy), antagonizm czynnościowy (oddziaływanie na różne receptory tego samego narządu — cholinergiczne vs adrenergiczne), antagonizm kompetycyjny i niekompetycyjny. Mechanizmy farmakokinetyczne interakcji — układy izoenzymów cytochromu P450 (CYP3A4, CYP2D6, CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19), P-glikoproteina (P-gp). Indukcja i inhibicja enzymów wątrobowych przez surowce roślinne. Interakcje fitoterapeutyków z najczęściej stosowanymi lekami syntetycznymi — przeciwzakrzepowymi (warfaryna, dabigatran, rywaroksaban), kardiologicznymi (digoksyna, antyarytmiczne), statynami, immunosupresantami (cyklosporyna, takrolimus), lekami onkologicznymi, antydepresantami z grupy SSRI, doustnymi środkami antykoncepcyjnymi. Bezpieczeństwo stosowania ziół w ciąży, w laktacji, u dzieci i u osób w wieku podeszłym. Farmakowigilancja ziół (herbal pharmacovigilance). Regulacje prawne fitoterapii w Polsce i Unii Europejskiej.
4. Fitotoksykologia. Rośliny trujące. Postępowanie w zatruciach ziołami i grzybami
Wybrane zagadnienia, m.in.: klasyfikacja roślin trujących według mechanizmu działania i grupy metabolitów. Toksyczność alkaloidów pirolizydynowych (PA — pyrrolizidine alkaloids) i hepatotoksyczność. Toksyczność glikozydów kardenolidowych i bufadienolidowych. Toksyczność glikozydów cyjanogennych. Saponiny hemolityczne. Toksyczność olejków eterycznych — pinen, thujon, β-asaron, safrol, mentofuran. Toksyczność lektyn roślinnych. Toksyczność roślinnych substancji parzących (Acria, Acria gastrica) — kantarydyna, urushiole. Toksyczność grzybów — syndromy faloidynowy, muskarynowy, koprynowy, halucynogenny, gastroenteryczny. Postępowanie kliniczne w zatruciach roślinnych i grzybiczych — dekontaminacja, antidota, wsparcie narządowe. Łacińskie nazewnictwo objawów zatruć i kierunków toksyczności (hepatotoxica, nephrotoxica, neurotoxica, cardiotoxica). Wskaźniki toksykologiczne — LD50 (Lethal Dose 50%), NOAEL (No Observed Adverse Effect Level), ADI (Acceptable Daily Intake), TDI (Tolerable Daily Intake). Rośliny szczególnie ryzykowne — przegląd.
5. Podstawy patologii ogólnej. Etiopatogeneza chorób. Symptomatologia
Wybrane zagadnienia, m.in.: morbus — choroba jako reakcja dynamiczna ustroju na zadziałanie czynnika chorobotwórczego; symptoma — objawy jako podstawa rozpoznania i diagnozy. Patofizjologia komórki — odpowiedź na uszkodzenie, apoptoza, nekroza. Reakcja zapalna ostra i przewlekła (Antiphlogistica vs Phlogistica). Regeneracja, gojenie, bliznowacenie (Vulneraria, Traumatica, Dermatoplastica). Mechanizmy bólu i podstawy farmakologii przeciwbólowej (Analgetica, Antineuralgica, Anaesthetica). Mechanizmy gorączki i ciepłoty ciała (Antipyretica, Febrifuga, Diaphoretica, Sudorica). Podstawy immunologii — odporność wrodzona i nabyta. Immunostimulantia, Immunotropica (leki o powinowactwie do tkanek limfoidalnych), Immunosupressiva. Patologia ogólna nowotworów. Wskazania do fitoterapii wspomagającej w onkologii — Tonica, Roborantia, Nutrientia, Adaptogena (środki przyspieszające adaptację organizmu do stresu).
6. Choroby układu krążenia
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki kardiotoniczne glikozydowe i nieglikozydowe (Cardiotonica), kardioprotekcyjne (Cardioprotectiva), przeciwarytmiczne (Antiarrhythmica), przeciwnadciśnieniowe (Antihypertensiva, Hypotensiva), środki działające na układ naczyniowy (Vasalia), ochronne na naczynia krwionośne (Vasoprotectiva — Venoprotectiva ochronne na żyły, Arterioprotectiva ochronne na tętnice), rozszerzające naczynia krwionośne (Vasosedativa), zwiększające napięcie ścian naczyń i zwężające naczynia (Vasotonica), wenotoniczne (Venotonica), przeciwmiażdżycowe (Antisclerotropica), przeciwzakrzepowe i antyagregacyjne — z uwagą na interakcje, środki tamujące krwawienia (Haemostatica, Haemostyptica, Styptica, Antihaemorrhagica). Aspekt kliniczny: niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, dusznica bolesna (angina pectoris), dychawica sercowa (asthma cardiale), zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis), nerwica serca (neurosis cordis), nadciśnienie tętnicze (hypertonia), niedociśnienie (hypotonia), częstoskurcz serca (tachycardia), miażdżyca tętnic (arteriosclerosis), przekrwienie mózgu (hyperaemia cerebri), żylaki (varices), żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, hemoroidy (haemorrhoides), krwawienia (haemorrhagiae).
7. Choroby układu oddechowego
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki stosowane w chorobach płuc (Pulmonalia), wykrztuśne (Expectorantia, Bechica) — odruchowe, sekretomotoryczne i sekretolityczne, mukolityczne (Solventia — rozpuszczające, rozwalniające), przeciwkaszlowe (Antibechica), rozszerzające oskrzela (Bronchodilatantia), przeciwastmatyczne (Antiasthmatica), przeciwzapalne dróg oddechowych (Antiphlogistica), antyseptyczne (Antiseptica, Desinficientia), balsamiczne i wziewne (Balsamica), napotne (Diaphoretica, Sudorica), przeciwgorączkowe (Antipyretica). Aspekt kliniczny: nieżyt oskrzeli (bronchitis acuta et chronica), zapalenie płuc (pneumonia), odoskrzelowe zapalenie płuc (bronchopneumonia), zapalenie opłucnej (pleuritis), dychawica oskrzelowa (asthma bronchiale), nieżyt nosa (rhinitis), zapalenie gardła (pharyngitis), zapalenie krtani (laryngitis), grypa (influenza), krztusiec (pertussis), gruźlica płuc (tuberculosis pulmonum), przewlekła obturacyjna choroba płuc, alergiczne nieżyty dróg oddechowych.
8. Choroby układu pokarmowego
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki gorzkie pobudzające czynności żołądka (Amara, Stomachica), wiatropędne (Carminativa — usuwające wzdęcia), żółciopędne (Cholagoga), żółciotwórcze (Choleretica), leczące schorzenia wątroby i pęcherzyka żółciowego (Syncholica), przeczyszczające (Laxantia, Purgantia, Drastica — silnie przeczyszczające), zapierające (Obstipantia), pobudzające ruchy robaczkowe jelit (Peristaltica), przeciwbiegunkowe (Antidiarrhoica), przeciw czerwonce (Antidysentherica), trawienne (Digestiva), działające na jelita i przewód pokarmowy (Intestinalia), spazmolityczne (Spasmolytica, Antispastica), przeciwwymiotne (Antiemetica), wymiotne (Emetica, Vomitoria), ściągające (Adstringentia), adsorbujące (Adsorbentia), powlekające i śluzowe (Mucilaginosa), zmiękczające (Emollientia), przeciwrobacze (Anthelmintica, Vermifuga, Taenifuga), poprawiające smak i zapach (Corrigentia), pobudzające wydalanie wody (Hydragoga). Aspekt kliniczny: bezsoczność żołądka (achylia gastrica), nadkwaśność (hyperaciditas), niestrawność (dyspepsia), brak łaknienia (anorexia), nieżyt żołądka (gastritis acuta et chronica), wrzód żołądka (ulcus ventriculi), wrzód dwunastnicy (ulcus duodeni), nieżyt jelit (enteritis), zapalenie żołądka i jelit (gastroenteritis), atonia jelit (atonia intestinorum), zaparcie (obstipatio), czerwonka (dysenteria), zapalenie wątroby, kamica żółciowa (cholelithiasis), zapalenie pęcherzyka żółciowego (cholecystitis), zapalenie przewodów żółciowych (cholangitis), żółtaczka (icterus), kolka (colica), czkawka (singultus), choroba morska (morbus nauticus), parazytozy układu pokarmowego, zatrucia pokarmowe.
9. Choroby układu nerwowego, psychiatryczne i psychologiczne
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki działające na układ nerwowy (Nervina, Neurotropica), wzmacniające układ nerwowy (Neurotonica), uspokajające (Sedativa), nasenne (Hypnotica), narkotyczne (Narcotica) — w zakresie historyczno-toksykologicznym, znieczulające (Anaesthetica), przeciwbólowe (Analgetica, Antineuralgica), przeciw nerwobólom (Antineuralgica), przeciwskurczowe (Spasmolytica, Antispastica), przeciwdrgawkowe i przeciwpadaczkowe, środki adaptogenne (Adaptogena), pobudzające i orzeźwiające (Analeptica, Stimulantia, Excitantia), nootropowe, środki w leczeniu zaburzeń lękowych. Aspekt kliniczny: bezsenność (agrypnia), nerwica (neurosis), niemoc nerwowa (neurasthenia), nerwoból (neuralgia), rwa kulszowa (ischias), postrzał (lumbago), zapalenie nerwów (neuritis), zapalenie opon mózgowych (meningitis), padaczka (epilepsia), ból głowy (cephalgia), migrena, drżączka (paralysis agitans — choroba Parkinsona), zaburzenia funkcji poznawczych wieku starszego, zespoły depresyjne, zaburzenia lękowe, zaburzenia psychosomatyczne.
10. Choroby układu dokrewnego
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki regulujące i wpływające na przemianę materii (Metabolica, Alterantia — przyspieszające przemianę materii), środki wpływające na czynność tarczycy, środki adaptogenne wpływające na oś podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową (HPA — hypothalamic-pituitary-adrenal axis), środki regulujące gospodarkę hormonalną płci (z odsyłaczem do wykładu o chorobach układu płciowego), środki w hiperprolaktynemii. Aspekt kliniczny: choroba Basedowa (Basedowi morbus — nadczynność tarczycy), niedoczynność tarczycy, wole (struma), zespoły adrenergiczne, choroba Cushinga, choroba Addisona, zespół policystycznych jajników (PCOS — Polycystic Ovary Syndrome), hiperprolaktynemia, hiperandrogenizm, zaburzenia okresu pokwitania i przekwitania, zaburzenia metabolizmu hormonalnego.
ROK II
11. Choroby układu moczowego
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki moczopędne (Diuretica) — akwaretyczne, salinarne, osmotyczne; środki pobudzające wydalanie wody (Hydragoga), leki odkażające układ moczowy (Urodesinficientia), ściągające układu moczowego (Adstringentia), spazmolityczne urologiczne, nefroprotekcyjne, środki w leczeniu BPH. Aspekt kliniczny: zapalenie pęcherza moczowego (cystitis), zapalenie miedniczek nerkowych (pyelitis), zapalenie nerek (nephritis), kamica pęcherza (cystolithiasis), kamica nerkowa (nephrolithiasis), zapalenie cewki moczowej (urethritis), przewlekła i ostra niewydolność nerek, krwiomocz (haematuria), cukromocz (glicosuria), aceton w moczu (acetonuria), mocznica, mimowolne moczenie (enuresis), moczenie nocne (enuresis nocturna), bezmocz (anuria), skąpomocz (oliguria), puchlina (hydrops), łagodny przerost prostaty (BPH — Benign Prostatic Hyperplasia), zapalenie prostaty (prostatitis).
12. Choroby układu płciowego — ginekologia, andrologia, klimakterium
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki działające na macicę (Uterina), wzmacniające czynność macicy (Uterotonica — środki przeciw bólom porodowym), przeciw krwawieniom miesięcznym (Uterostyptica, Antihaemorrhagica), pobudzające miesiączkowanie (Emmenagoga), mlekopędne (Galactagoga, Lactagoga), zwiększające popęd płciowy (Aphrodisiaca), zmniejszające popęd płciowy (Anaphrodisiaca, Antaphrodisiaca), antyseptyczne i przeciwzapalne narządów rodnych. Aspekt kliniczny: brak miesiączki (amenorrhoea), skąpe miesiączkowanie (oligomenorrhoea), bóle miesiączkowe (dysmenorrhoea), nadmierne krwawienia miesiączkowe (menorrhagia), krwawienia maciczne pozamiesiączkowe (metrorrhagia), białe upławy (fluor albus), okres przekwitania (climacterium), zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS — Premenstrual Syndrome), niedowład macicy (atonia uteri), poród (partus), połóg, niepłodność, zaburzenia płodności mężczyzny, mimowolny wytrysk nasienia (pollutiones), zaburzenia erekcji, endometrioza, mięśniaki macicy, mastalgia, kandydoza i bakteryjna waginoza, kiła (lues, syphilis) i rzeżączka (gonorrhoea) w kontekście historycznym, łagodny przerost prostaty.
13. Choroby metaboliczne
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki przeciwcukrzycowe (Antidiabetica), regulujące przemianę materii (Metabolica, Alterantia), wzmagające wydalanie wody (Hydragoga), hipolipemizujące i przeciwmiażdżycowe (Antisclerotropica), środki wzmacniające (Roborantia, Tonica), środki odżywcze (Nutrientia), środki w leczeniu skazy moczanowej i dnawego zapalenia stawów (Antiarthritica). Aspekt kliniczny: cukrzyca (Diabetes mellitus typu 1 i 2), cukromocz (glicosuria), otyłość (obesitas), otłuszczenie (adipositas), zespół metaboliczny, dyslipidemie, miażdżyca tętnic (arteriosclerosis), skaza moczanowa (diathesis urica), dnawe zapalenie stawów (arthritis urica), choroby tarczycy w aspekcie metabolicznym, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, niedożywienie, zespoły niedoborowe.
14. Choroby układu krwiotwórczego
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki przeciw chorobom krwi (Haematica), krwiotwórcze (Haemopoetica), pobudzające tworzenie krwi (Haemoplastica), hamujące krwawienia (Haemostatica, Haemostyptica, Styptica), przeciw krwawieniom (Antihaemorrhagica), środki na nadwrażliwość na białko surowicze (Antianaphylactica), immunomodulujące (Immunostimulantia, Immunotropica, Immunosupressiva). Aspekt kliniczny: niedokrwistość (anaemia), anemia złośliwa (anaemia perniciosa), niedokrwistość wtórna (anaemia secundaria), blednica (chlorosis), krwiomocz (haematuria), krwioplucie (haemoptoe), krwawienia (haemorrhagiae), nadwrażliwość na białko surowicze (anaphylaxia), nadwrażliwości i alergie pokarmowe, zaburzenia krzepnięcia, posocznica (sepsis), małopłytkowość, choroby autoimmunizacyjne — wsparcie fitoterapeutyczne, gruźlica węzłów chłonnych (scrophulosis) w aspekcie historycznym.
15. Choroby układu ruchu — reumatologia, ortopedia
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki przeciwartretyczne (Antiarthritica), przeciwreumatyczne (Antirheumatica), przeciwbólowe (Analgetica), przeciwzapalne (Antiphlogistica), spazmolityczne (Spasmolytica), rumieniące do stosowania miejscowego (Rubefacientia), pryszczące (Vesicantia), środki przyspieszające ziarninowanie (Dermatoplastica), traumatyczne stosowane na rany (Traumatica). Aspekt kliniczny: zapalenie stawów (arthritis), gościec stawowy (rheumatismus articulorum, polyarthritis rheumatica), zapalenie wielostawowe (polyarthritis), zapalenie gonokokowe stawów (arthritis gonorrhoica), bakteryjne (arthritis septica), gruźlicze (arthritis tuberculosa), dnawe (arthritis urica), choroba zwyrodnieniowa stawów, osteoporoza, krzywica (rachitis), osteomalacja, mialgie, fibromialgia, urazy aparatu kostno-stawowego, kontuzje sportowe — wsparcie fitoterapeutyczne, zespoły bólowe kręgosłupa, rwa kulszowa (ischias), postrzał (lumbago).
16. Choroby narządów zmysłu — okulistyka, otolaryngologia, stomatologia
Wybrane zagadnienia, m.in.: środki stosowane w leczeniu chorób oczu (Ophtalmica), zwężające źrenice (Myotica), rozszerzające źrenice (Mydriatica), środki przy zapaleniach jamy ustnej, ściągające (Adstringentia), antyseptyczne i odkażające (Antiseptica, Desinficientia), odwaniające (Desodorantia), korygujące smak i zapach (Corrigentia). Aspekt kliniczny: zapalenie spojówek (conjunctivitis), zmiękczenie rogówki (keratomalacia), zrogowacenie rogówki (xerophtalmia), zapalenie powiek (blepharitis), jaglica (trachoma), zapalenie ucha środkowego (otitis media), szum w uszach, zaburzenia słuchu wieku starczego, zapalenie zatok przynosowych, zapalenie jamy ustnej (stomatitis), zapalenie dziąseł (gingivitis), parodontoza, choroba Ménière’a, zaburzenia węchu i smaku, zaburzenia narządu równowagi.
17. Apiterapia, mykoterapia, aromaterapia, balneoterapia, hydroterapia, peloidoterapia
Wybrane zagadnienia, m.in.: apiterapia — miód (mel), propolis (propolis), pyłek pszczeli (pollen), pierzga, mleczko pszczele (lac apium), wosk pszczeli (cera), jad pszczeli (Apitoxinum). Mykoterapia — grzyby lecznicze i ich składniki immunomodulujące, β-glukany grzybowe, polisacharydy grzybowe. Aromaterapia — olejki eteryczne w terapii inhalacyjnej, perkutalnej i miejscowej, drogi podawania i bezpieczeństwo stosowania. Balneoterapia i hydroterapia — wody mineralne, kąpiele lecznicze, kompresy, okłady. Peloidoterapia — borowiny i torfy lecznicze. Talasoterapia. Klimatoterapia. Surowce mineralne w fitoterapii — bursztyn, mumio (smoła górska), kreda, ziemia okrzemkowa, bentonit, glinki lecznicze, ałun, calamina.
18. Fitomedycyna ekstremalna I: Rośliny ratujące życie. Pozyskiwanie surowców w sytuacjach kryzysowych. Fitoncydy i antybiotyki naturalne
Wybrane zagadnienia, m.in.: definicja fitomedycyny ekstremalnej — leczenie i przetrwanie w warunkach kryzysowych: sytuacje wojenne, kataklizmy (klęski żywiołowe), blackout (skutki wyłączenia prądu, telekomunikacji, wodociągów), ekspedycje i wyprawy w warunkach trudnych, kryzysy ekonomiczne grożące brakiem leków i żywności. Rośliny ratujące życie z flory Polski i Europy Środkowej — skład chemiczny, właściwości farmakologiczne, zbiór, przetwarzanie, zastosowanie, dawkowanie. Polskie grzyby i porosty jako źródła antybiotyków naturalnych. Polskie zioła jako źródło witamin, makro-, mikro- i ultraelementów. Podział wybranych roślin Polski pod względem fitofarmakologicznym. Szukanie alternatyw wśród surowców naturalnych dla leków syntetycznych. Otrzymywanie fitoncydów i antybiotyków z polskich roślin, grzybów i porostów w warunkach polowych. Chemotaksonomiczne przewidywanie składu chemicznego, właściwości odżywczych, farmakologicznych i toksykologicznych polskich gatunków roślin na podstawie znajomości cech chemotaksonomicznych — po zidentyfikowaniu jedynie rodziny (familia) lub rodzaju (genus). Polskie rośliny pokarmowe i przydatne w dietetyce. Zioła w profilaktyce dystrofii pokarmowej (obrzęku wojennego, choroby głodowej, obrzęku nagminnego). Zapobieganie awitaminozom i hipowitaminozom (Nutrientia w sytuacjach niedoboru). Szczegółowe metody przetwarzania i przechowywania roślin odżywczych i produkcji żywności. Wytwarzanie pokarmu z roślin dziko rosnących.
19. Fitomedycyna ekstremalna II: Środki dezynfekcyjne, antyseptyczne, repelenty. Choroba popromienna. Zatrucia roślinami, grzybami i bojowymi środkami trującymi
Wybrane zagadnienia, m.in.: receptury środków antyseptycznych (Antiseptica) i dezynfekcyjnych (Desinficientia) do samodzielnego przygotowania. Repelenty do samodzielnego przygotowania — odstraszające owady i kleszcze. Niezbędne i przydatne substancje chemiczne w apteczkach pierwszej pomocy. Chemikalia i sprzęt niezbędne do przetrwania w warunkach ekstremalnych. Choroba popromienna — środki mineralne i roślinne w leczeniu w warunkach skrajnie i umiarkowanie ograniczonych, profilaktyka i terapia, jod profilaktyczny. Zarys patologii i terapii porażeń bojowymi środkami trującymi (Chemical Warfare Agents — CWA) — środki paralityczno-drgawkowe (fosforoorganiczne), parzące, duszące, ogólnotrujące, łzawiące, halucynogenne. Postępowanie w zatruciach roślinami i grzybami — algorytmy ratownicze, podstawowe antidota dostępne w warunkach polowych, dekontaminacja, postępowanie w syndromach toksykologicznych.
20. Fitomedycyna ekstremalna III: Niezbędnik pierwszej pomocy. Hemostatyki, opatrunki, wyjaławianie w warunkach polowych. Apteczka fitoterapeutyczna
Wybrane zagadnienia, m.in.: opaski zaciskowe, rodzaje opatrunków, tamowanie krwotoków (Haemostatica, Haemostyptica, Styptica). Naturalne i syntetyczne środki hemostatyczne. Opatrywanie ran (Vulneraria, Traumatica). Wyjaławianie substancji i roztworów w warunkach polowych. Przygotowywanie płynów elektrolitowych i energetycznych — doustnych, doodbytniczych i pozajelitowych. Płyny do płukania ran, jamy ustnej, jamy nosowej i oczu. Wyposażenie plecaków ratowniczych i apteczek polowych. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne. Zapobieganie i leczenie posocznicy przyrannej (sepsis). Przegląd najważniejszych leków dawnych i współczesnych realnych do zastosowania w medycynie ratunkowej i ekstremalnej. Synteza i przygotowanie wybranych leków w warunkach skrajnie ograniczonych. Wyodrębnianie wybranych grup metabolitów wtórnych farmakologicznie czynnych z krajowych surowców roślinnych (alkaloidy, glikozydy, irydoidy, olejki eteryczne, żywice) w warunkach polowych. Postępowanie w najczęściej spotykanych chorobach i objawach chorobowych w warunkach ekstremalnych. Apteczka fitoterapeutyczna domowa, podróżna i ekspedycyjna — propozycja składu i sposób przygotowania.
UWAGA!
*INFORMACJA O ZAKRESIE PROGRAMU
Powyższy program ma charakter ramowy. Z uwagi na bardzo szeroki zakres merytoryczny Kursu obejmujący wszystkie układy fizjologiczne zwierząt towarzyszących, gospodarskich i drobiu, prowadzący zastrzegają sobie prawo do modyfikacji kolejności, doboru i szczegółowości omawianych zagadnień, surowców roślinnych, preparatów i jednostek chorobowych — w zależności od potrzeb i pytań Uczestników oraz dostępnego czasu wykładowego. Konkretne gatunki roślin leczniczych i preparatów omawiane będą na bieżąco w trakcie wykładów, z uwzględnieniem aktualnych potrzeb klinicznych i diagnostycznych. Tematy nieomówione w trakcie wykładów żywych mogą zostać uzupełnione w materiałach pisemnych dla Uczestników lub omówione omówione w inny sposób określony przez prowadzących.
FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY
